IKONA ŚWIĘTA RODZINA

 

Wzór tej Ikony powstał jako owoc przemyśleń wokół problemu przedstawienia tajemnicy rodziny na ikonie. Właściwie motywem jej powstania było dociekanie jak to było z Maryją i Józefem. Mieli ślub, czy byli tylko zaręczeni.

Podstawa – Ikona Zaślubin

Podstawą układu postaci jest  Ikona Zaślubin Maryi i Józefa. Od tego zaczyna się nowa rodzina. Kobieta i mężczyzna postanawiają być ze sobą na dobre i złe. Ślubują sobie miłość przed Bogiem.

Zapewne mało kto się zastanawia nad tym. Maryja i Józef byli zaręczeni czy małżeństwem w sensie ślubu?

Ewangelista Mateusz pisze: A oto jak było z narodzeniem Jezusa Chrystusa: Matka Jego była zaręczona (μνηστευθεισης) z Józefem. Zanim jednak zamieszkali razem, poczęła z Ducha Świętego. Jej mąż (ἀνήρ)Józef był człowiekiem pobożnym (Mt 1,18-19a).

Słowo: μνηστευθεισης – mnesteutheises – oznacza zaślubić sobie kogoś, być poślubioną przez kogoś. Zaś ἀνήρ – aner – oznacza mąż, małżonek, mężczyzna, człowiek. Widać więc wyraźnie, że Biblia mówi nam iż Józef i Maryja byli małżeństwem biorąc pod uwagę zwyczaje i czasy.

Dzisiejsze rozumienie zaręczyn, to prośba mężczyzny o ślub skierowana do kobiety. Mężczyzna prosi o rękę kobietę i razem przygotowują się do złożenia ślubu. Kobieta jednak nie ma praw żony a mężczyzna praw męża. Uzyskują je dopiero po ślubie.

W czasach Józefa i w zwyczaju judaistycznym, mężczyzna prosił ojca kobiety o rękę jego córki. Zaręczyny następowały po podpisaniu dokumentu nazywanego tenaim i zawierającego uzgodnienia o wysokości posagu…  Po zaręczynach kobietę obowiązywały już prawa żony: Gdyby się zdarzyło, że jakiś mężczyzna spotkał w mieście już zaręczoną dziewicę i współżył z nią, wtedy zaprowadzicie oboje do bramy miasta i tam będzie ich kamienować, aż umrą. Dziewczynę za to, że będąc w mieście, nie wzywała pomocy, a mężczyznę za to, że zhańbił żonę bliźniego (Pwt 22, 23-24). Po zaręczynach odczekiwano pewien czas zgodnie ze zwyczajem: Brat i matka Rebeki rzekli: ”Niech dziewczyna zostanie z nami chociaż dziesięć dni, a potem może odjechać” (Rdz 24,55). Po odczekaniu stosownego czasu mężczyzna wprowadzał żonę do swojego domu, lub następował uroczysty ślub (w zależności od statusu społecznego).

Zaślubiny i ich dopełnienie trwało wiec określony czas. Na ikonie mamy przedstawiony sam moment wprowadzenia Maryji do domu Józefa. Mówi nam o tym szarfa wokół całej sceny. Ma ona w ikonografii znaczenie, iż rzecz dzieje we wnętrzu domu w sensie budowli, a także we wnętrzu konkretnych postaci. Nie muszą wtedy padać żadne słowa. Taką szarfę znajdziemy też na ikonie Zwiastowania, Powołania Lewiego…

Biblia dość skąpo opisuje co się działo pomiędzy momentem zaślubin Maryi a wprowadzeniem jej pod dach Józefa. Podaje jednak jedną ważną dla całej ludzkości informację: Zanim jednak zamieszkali razem, poczęła z Ducha Świętego (Mt 1,18). W szóstym miesiącu Bóg posłał anioła Gabriela do miasta Galilejskiego, zwanego Nazaret, do dziewicy zaręczonej z mężczyzną o imieniu Józef z rodu Dawida. Dziewicy było na imię Maryja. (Łk 1,26-27) – i dalej dzieje się Zwiastowanie.

Jak więc widać, cały czas, pomiędzy zaślubinami a zamieszkaniem razem Maryi i Józefa działy się niesamowita akcja. Rozpoczyna się czas przyjścia Syna Bożego na świat. Bóg interweniując właśnie w czas zaślubiny kobiety z mężczyzną daje całemu światu ogrom błogosławieństwa w postaci Swojego Syna.

Chwałą Boga jest rzecz ukrywać, a chwałą królów – badać ją (Prz 25,2).

Bóg nie zrobił wielkiej fety ani cudów, żeby zaznaczyć swoje przyjście. Zrobił to cicho. Wręcz wydawało się, że wszystko się zawaliło. Nie mamy opisu jak zachowała się Maryja po zwiastowaniu, jej emocji. Wiemy, że udała się do Elżbiety. A co musiał przełknąć Józef, kiedy się dowiedział o ciąży sowiej zaślubionej.  Niesamowite jak ogromna była w tym miejscu Pokora Boga. Oddał on los Syna Bożego w ręce dwóch ludzi. To jak nagle zostać rodziną odpowiedzialną za zabawienie całej ludzkości i odkryć to w zupełnie przeciwnych temu okolicznościach. Jaka więc została głęboka tajemnica powierzona życiu rodzinnemu, jak wielka odpowiedzialność. Józef miał prawo do ukamieniowania Maryi. Zgładzenia Jej i Dziecka. Jak trudna musiała być decyzja po śnie: Józefie synu Dawida nie bój się przyjąć twojej żony Maryi, gdyż to, co się w niej poczęło, pochodzi z Ducha (πνεύματός) Świętego(Mt 1,20b-21).

Grecki tekst używa wyrażenia: πνεύματός – pneumatos – co się tłumaczy przez ducha, za sprawą ducha, za pośrednictwem ducha… Czy łatwo było Józefowi to przyjąć, skoro nie znał pojęcia Trójcy.  Jak ważna była decyzja Józefa. Mógł przecież powiedzieć nie, nie wierzę.

Owocem rodziny jest dziecko, nowe życie. Czy i Chrystus nie dał nam Nowego Życia w Duchu Świętym. Dlatego też postać Chrystusa na ikonie ma rozłożone ręce. Wyraża to uwielbienie i upodobanie Boga w rodzinie. Bóg wylewa niepojęty ogrom błogosławieństwa na małżonków. Daje im władzę nad nowym życiem. Daje im w ręce niepojęte błogosławieństwo którym mogą się dzielić. W dzisiejszych czasach rodzina i jej wartości wydają się przeżywać kryzys. Dlatego warto kontemplować tajemnicę Świętej Rodziny.

Cała ikona ma wyrażać głębię niewidocznych tajemnic związku kobiety i mężczyzny i owocu jakim jest błogosławieństwo Nowego Życia. Jak wielkim uwielbieniem jest dla Boga rodzina żyjąca w błogosławieństwie i dzieląca się nim ze światem. Oryginalne nakrycie głowy Józefa i Jezusa ma przypominać iż byli izraelitami. 

Prezentowana i opisywana ikona została wykonana dla zespołu muzycznego „Przecinek”. Jest to zespół rodzinny. Zespół jest też jednym z inicjatorów Koncertu Uwielbienia w Opolu i Modlitwy za Młode Pokolenie.